Ngày 25/3 hằng năm được chọn là Ngày Công tác xã hội Việt Nam – một dấu mốc quan trọng nhằm tôn vinh những đóng góp thầm lặng nhưng vô cùng ý nghĩa của đội ngũ làm công tác xã hội. Trong bối cảnh xã hội hiện đại đối mặt với nhiều áp lực về tâm lý, kinh tế và các vấn đề về sức khỏe tâm thần ngày càng gia tăng, vai trò của công tác xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tâm thần, càng trở nên cấp thiết.
Theo Quyết định số 1791/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành năm 2016, Ngày Công tác xã hội Việt Nam được thiết lập nhằm “tôn vinh giá trị cao quý, ý nghĩa nhân văn của nghề công tác xã hội; động viên, khích lệ người làm công tác xã hội và thu hút sự quan tâm của toàn xã hội” đối với hoạt động này. Đây không chỉ là dịp tri ân mà còn là cơ hội để nhìn nhận lại sự phát triển của ngành trong bối cảnh mới.
Trong những năm gần đây, sức khỏe tâm thần đã trở thành một trong những vấn đề y tế công cộng được quan tâm hàng đầu. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhận định rằng: “Không có sức khỏe nếu không có sức khỏe tâm thần” (WHO, 2001). Tại Việt Nam, theo Bộ Y tế, khoảng 14–15% dân số có các vấn đề liên quan đến rối loạn tâm thần, trong đó nhiều trường hợp chưa được phát hiện và can thiệp kịp thời. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tăng cường các dịch vụ hỗ trợ tâm lý – xã hội trong hệ thống y tế.
Chính trong bối cảnh đó, công tác xã hội đã và đang khẳng định vai trò cầu nối giữa người bệnh, gia đình và hệ thống chăm sóc sức khỏe. Nhân viên công tác xã hội không chỉ hỗ trợ tư vấn tâm lý, đánh giá nhu cầu xã hội mà còn tham gia xây dựng kế hoạch can thiệp toàn diện, giúp người bệnh tái hòa nhập cộng đồng. Theo Hiệp hội Công tác xã hội quốc tế (IFSW), công tác xã hội là nghề “thúc đẩy sự thay đổi xã hội, giải quyết vấn đề trong các mối quan hệ con người và tăng cường năng lực, sự tự do của con người” (IFSW, 2014).
Tại các bệnh viện, mô hình công tác xã hội ngày càng được chú trọng. Công tác xã hội không chỉ là hoạt động thiện nguyện mà đã trở thành một phần quan trọng của hệ thống chăm sóc toàn diện. Những người làm công tác xã hội đảm nhiệm nhiều vai trò: Hỗ trợ tư vấn tâm lý ban đầu cho bệnh nhân và thân nhân trong những thời điểm khó khăn; Kết nối nguồn lực như quỹ hỗ trợ, nhà hảo tâm, tổ chức từ thiện; Hướng dẫn thủ tục giúp người bệnh tiếp cận dịch vụ y tế nhanh chóng, hiệu quả; Truyền thông – giáo dục sức khỏe, nâng cao nhận thức cộng đồng; Hỗ trợ tái hòa nhập sau điều trị. Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới, chăm sóc sức khỏe hiệu quả không chỉ dừng lại ở điều trị bệnh mà cần bao gồm cả yếu tố tâm lý – xã hội. Đây được xem là một bước tiến quan trọng trong việc chuyển đổi từ mô hình điều trị thuần túy sang mô hình chăm sóc toàn diện, lấy người bệnh làm trung tâm.
Tuy nhiên làm công tác xã hội trong bệnh viện là hành trình không dễ dàng. Đó là công việc đòi hỏi: Sự kiên nhẫn để lắng nghe từng câu chuyện; Sự nhạy cảm để hiểu những điều chưa được nói ra; Sự bền bỉ để đồng hành cùng bệnh nhân trong thời gian dài. Và trên hết vẫn là niềm tin: mỗi sự giúp đỡ, dù nhỏ, đều có ý nghĩa, đáng được ghi nhận.
Trong tương lai, việc phát triển công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần cần hướng đến các mục tiêu bền vững: tăng cường đào tạo chuyên sâu, đẩy mạnh truyền thông giảm kỳ thị và xây dựng hệ thống hỗ trợ đa ngành. Như WHO đã khẳng định: “Đầu tư vào sức khỏe tâm thần là đầu tư cho con người, cho sự phát triển và thịnh vượng của xã hội” (WHO, 2020).
Ngày Công tác xã hội Việt Nam không chỉ là dịp tôn vinh một nghề nghiệp, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm chung của toàn xã hội trong việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe tâm thần của mỗi cá nhân. Khi những giá trị nhân văn được lan tỏa, công tác xã hội sẽ tiếp tục là điểm tựa vững chắc cho những người yếu thế, góp phần xây dựng một xã hội khỏe mạnh, nhân ái và phát triển bền vững.
Chúng tôi mong rằng: Công tác xã hội sẽ được đầu tư và phát triển mạnh mẽ hơn trong môi trường y tế. Nhân viên công tác xã hội được đào tạo bài bản và được ghi nhận vai trò đóng góp.
Nhân ngày 25/3, xin gửi lời tri ân sâu sắc đến tất cả những ai đang âm thầm góp sức vì một nền y tế nhân ái, nơi mỗi bệnh nhân không chỉ được điều trị bệnh… mà còn được lắng nghe thấu hiểu.
ThS. Cao Minh Hải
Tài liệu tham khảo:
Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội. (2021). Báo cáo phát triển nghề công tác xã hội tại Việt Nam.
Bộ Y tế. (2020). Báo cáo tổng quan sức khỏe tâm thần tại Việt Nam.
Thủ tướng Chính phủ. (2016). Quyết định số 1791/QĐ-TTg.
International Federation of Social Workers (IFSW). (2014). Global definition of social work
International Federation of Social Workers (IFSW) & International Association of Schools of Social Work (IASSW). (2018). Global Social Work Statement of Ethical Principles.
World Health Organization (WHO). (2014). Mental health: a state of well-being.
World Health Organization (WHO). (2020). World mental health report.
