Người dịch: ThSBSCKII. Chu Thị Dung
- Tái phát catatonia khá phổ biến, với gần một nửa số bệnh nhân gặp phải tình trạng này, đặc biệt là trong vòng hai năm sau giai đoạn đầu tiên.
- Đáp ứng tích cực với lorazepam và sử dụng benzodiazepine khi xuất viện làm tăng nguy cơ tái phát catatonia, trong khi thuốc chống loạn thần làm giảm nguy cơ này.
- Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc điều trị duy trì sớm và cho thấy thuốc chống loạn thần có thể bảo vệ chống lại tình trạng tái phát catatonia.
- Các hạn chế bao gồm thiết kế hồi cứu và dữ liệu hạn chế về bản chất, phạm vi và mức độ nặng của catatonia trong quá trình theo dõi.
CA BỆNH
“Cô Sarah” là một phụ nữ da trắng 40 tuổi, có tiền sử tâm thần phân liệt 20 năm. Năm 27 tuổi, cô được cha mẹ đưa đến khoa cấp cứu địa phương. Cô đã bỏ ăn trong nhiều ngày, vệ sinh cá nhân kém và có những hành vi bất thường khi làm việc (nhìn chằm chằm vào máy tính, đứng ngoài trời trong thời gian dài). Khi khám, cô có biểu hiện ngôn ngữ nghèo nàn, chậm chạp tâm thần vận động nặng và tắc nghẽn tư duy. Cô đáp ứng với test Lorazepam. Cô Sarah đã nhập viện nhiều ngày và tình trạng đã ổn định nhờ sử dụng quetiapine và Lorazepam. Cả hai loại thuốc này đều được bác sĩ tâm thần ngoại trú của cô tiếp tục sử dụng. Mười chín tháng sau, cô được đưa trở lại khoa Cấp cứu hội chứng căng trương lực tái phát. Cô đã ngồi yên một tư thế trong 16 giờ, nhìn chằm chằm và không nói gì. Tại giường bệnh, cô có biểu hiện câm, giữ nguyên tư thế và uốn sáp. Ông/Bà sẽ tiếp cận việc quản lý lâu dài cho bệnh nhân này như thế nào?
Hội chứng catatonia được công nhận là một thực thể chẩn đoán riêng biệt trong Sổ tay Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần. Mặc dù có sự đồng thuận về hiệu quả của lorazepam và liệu pháp sốc điện trong điều trị catatonia, bất kể chẩn đoán cơ bản là gì, vai trò của thuốc chống loạn thần trong catatonia vẫn chưa chắc chắn.1 Các nghiên cứu theo chiều dọc trên bệnh nhân catatonia còn rất ít. Do bản chất tái phát của catatonia, nghiên cứu theo chiều dọc như vậy là cần thiết để hiểu rõ nguy cơ tái phát và các yếu tố liên quan.
Nghiên cứu hiện tại
Pathak và các cộng sự đã thực hiện một nghiên cứu đoàn hệ hồi cứu trên những bệnh nhân mắc chứng catatonia được điều trị tại khoa Cấp cứu Tâm thần và Chăm sóc Cấp tính của một trung tâm tâm thần kinh ở Ấn Độ từ tháng 1 năm 2014 đến tháng 12 năm 2017. Tất cả bệnh nhân đều được thử nghiệm kích thích bằng lorazepam: 2 hoặc 4 miligam lorazepam tiêm tĩnh mạch, với liều lượng được lặp lại dựa trên đáp ứng lâm sàng. Dựa trên đánh giá của 2 bác sĩ tâm thần, bệnh nhân được nhập viện nội trú hoặc xuất viện để điều trị ngoại trú. Thuốc hướng thần và các phương pháp điều trị bổ sung khác phản ánh thực hành lâm sàng thường quy và được kê đơn bởi bác sĩ tâm thần điều trị. Các dữ liệu nhân khẩu học, lâm sàng và dữ liệu theo chiều dọc khác – lên đến 78 tháng – được thu thập từ hồ sơ bệnh án.
Nghiên cứu bao gồm 247 bệnh nhân bị rối loạn phổ loạn thần và 135 bệnh nhân bị rối loạn phổ cảm xúc. Bảy mươi chín bệnh nhân bị loại do thiếu dữ liệu theo dõi, dẫn đến nhóm cuối cùng gồm 303 bệnh nhân. Dữ liệu ban đầu được so sánh giữa bệnh nhân có và không có tái phát catatonia trong quá trình theo dõi. Kiểm định Log-rank được sử dụng để so sánh xác suất tái phát giữa rối loạn phổ loạn thần và rối loạn phổ cảm xúc dựa trên đường cong Kaplan-Meier. Mô hình nguy cơ tỷ lệ Cox được sử dụng để kiểm tra mối liên hệ của nhiều biến số đồng thời với nguy cơ tái phát catatonia.
Trong số 303 bệnh nhân, 148 người (49%, độ tuổi trung bình 30, 39% là nam) đã trải qua 1 hoặc nhiều lần tái phát catatonia trong thời gian theo dõi lên đến 78 tháng (trung vị 30 tháng). Một trăm năm mươi lăm bệnh nhân (51%, độ tuổi trung bình 31, 40% là nam) không bị tái phát catatonia.
Sự phân bố của các rối loạn loạn thần và cảm xúc tương tự nhau ở những bệnh nhân tái phát catatonia và không tái phát. Những bệnh nhân tái phát catatonia có thời gian mắc bệnh tâm thần dài hơn khi bắt đầu điều trị so với những bệnh nhân không tái phát (trung bình 30 ngày so với 20 ngày). Những bệnh nhân tái phát catatonia cũng có tỷ lệ cải thiện triệu chứng cao hơn đáng kể khi thử nghiệm lorazepam (89% so với 81%). Ngoài ra, không có sự khác biệt đáng kể nào về các yếu tố nhân khẩu học xã hội hoặc lâm sàng ban đầu dựa trên tình trạng tái phát catatonia.
Thời gian trung bình đến khi tái phát là 25 tháng. Quan trọng là, không có sự khác biệt đáng kể nào giữa những bệnh nhân rối loạn loạn thần và cảm xúc liên quan đến các yếu tố nguy cơ tái phát catatonia. Các yếu tố nguy cơ tái phát catatonia bao gồm đáp ứng tích cực với lorazepam (HR=1,91), sử dụng benzodiazepine khi xuất viện (HR=1,61) và điều trị ngoại trú (HR=1,80), trong khi việc kê đơn thuốc chống loạn thần khi xuất viện có liên quan đến việc giảm nguy cơ tái phát (HR=0,59).
Kết luận Nghiên cứu
Các tác giả kết luận rằng tình trạng tái phát catatonia là phổ biến, xảy ra ở gần một nửa số bệnh nhân. Nguy cơ tái phát cao nhất là trong vòng 2 năm đầu sau đợt khởi phát ban đầu. Việc cải thiện bệnh bằng liệu pháp lorazepam và kê đơn thuốc benzodiazepine khi xuất viện có liên quan đến việc rút ngắn thời gian tái phát, trong khi việc chăm sóc nội trú và kê đơn thuốc chống loạn thần khi xuất viện có liên quan đến việc trì hoãn tái phát. Điều quan trọng là chẩn đoán tâm thần và các yếu tố nhân khẩu học xã hội hoặc lâm sàng ban đầu không liên quan đến tái phát.
Điểm mạnh của nghiên cứu bao gồm việc nằm trong số những nghiên cứu đầu tiên về diễn biến dọc của catatonia, cũng như việc xem xét cả các rối loạn loạn thần và rối loạn cảm xúc. Những hạn chế của nghiên cứu bao gồm thiết kế hồi cứu dựa trên việc xem xét hồ sơ bệnh án, hạn chế thông tin chi tiết về bản chất, phạm vi và mức độ nặng của catatonia trong quá trình theo dõi. Một số ít bệnh nhân được kê đơn thuốc ổn định tâm trạng, điều này đã giới hạn việc phân tích phân nhóm này.
Kết luận
Gần một nửa số bệnh nhân mắc chứng catatonia sẽ bị tái phát, với nguy cơ cao nhất trong 2 năm đầu sau giai đoạn khởi phát. Việc điều trị duy trì sớm dường như là cần thiết. Các phát hiện cũng cho thấy lợi ích bảo vệ tiềm năng của thuốc chống loạn thần trong việc giảm nguy cơ tái phát chứng catatonia.References
- Rasmussen SA, Mazurek MF, Rosebush PI. Catatonia: our current understanding of itsdiagnosis, treatment and pathophysiology. World J Psychiatry. 2016; 6(4):391-398.
- Pathak H, Varghese SS, Suhas S, et al. Risk Factors for catatonia relapse in psychotic and affective disorders. JAMA Psychiatry. 2025; e251818.
