Tác giả: Gail Belsky
Người dịch: BS CKII Nguyễn Thị Kiều Tiên
BS Nguyễn Thị Ngọc Ngân
Th.Bs Nguyễn Lý Bích Trâm
Trẻ mắc ADHD có thể không sử dụng thiết bị điện tử nhiều hơn các trẻ khác, nhưng các em thường khó dừng lại hơn khi đã bắt đầu. Vì vậy, trẻ dễ bị “cuốn vào” màn hình. Điều quan trọng là hiểu vì sao điều này xảy ra và cách giúp trẻ kiểm soát tốt hơn.
Nhiều phụ huynh lo lắng về việc con mình dùng màn hình quá nhiều — và điều đó hoàn toàn có cơ sở. Hiện nay, trẻ em dành nhiều thời gian cho thiết bị điện tử hơn bao giờ hết. Trung bình, trẻ từ 8–18 tuổi ở Mỹ sử dụng màn hình khoảng 7,5 giờ mỗi ngày, còn trẻ từ 2–8 tuổi dao động từ 1 đến 3,5 giờ mỗi ngày.
Đối với trẻ ADHD, vấn đề này có thể phức tạp hơn. Các em thường khó rời khỏi những hoạt động mình thích, đặc biệt là các nội dung trên màn hình. Việc sử dụng màn hình cũng có thể ảnh hưởng đến kỹ năng xã hội của trẻ — trong một số trường hợp là gây khó khăn, nhưng cũng có khi lại hỗ trợ, tùy từng trẻ.
Nhiều phụ huynh cho rằng thời gian màn hình là nguyên nhân gây ra hành vi không phù hợp hoặc kỹ năng xã hội kém. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy màn hình không phải là nguyên nhân trực tiếp của những vấn đề này.
Dù vậy, ảnh hưởng của màn hình đối với trẻ ADHD khá phức tạp. Một nghiên cứu năm 2025 cho thấy thời gian sử dụng màn hình càng nhiều có thể liên quan đến việc tăng triệu chứng ADHD, và thậm chí có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của não bộ.
Vậy làm thế nào để trẻ sử dụng màn hình một cách lành mạnh hơn? Hãy cùng tìm hiểu ở phần tiếp theo.
NÃO BỘ ADHD
ADHD một phần xuất phát từ sự khác biệt trong cách não bộ hoạt động, đặc biệt là ở hệ thống phần thưởng. Não của trẻ ADHD thường khó tạo đủ dopamine – chất giúp tạo động lực và cảm giác hứng thú. Tuy nhiên, khi trẻ tham gia vào một hoạt động mà mình rất thích, não sẽ nhận được “cú tăng dopamine”, khiến trẻ cảm thấy rất hào hứng và bị cuốn hút vào hoạt động đó.
Vì vậy, trẻ dễ bị hấp dẫn mạnh bởi các hoạt động trên màn hình và có thể rơi vào trạng thái tập trung quá mức, như xem video hoặc chơi game trong thời gian dài. Đồng thời, trẻ cũng gặp khó khăn trong việc chuyển sự chú ý sang hoạt động khác, nên việc dừng lại khi đang dùng màn hình trở nên khó khăn hơn.
LỢI ÍCH CỦA VIỆC SỬ DỤNG MÀN HÌNH
Hoạt động trên màn hình có thể giúp trẻ ADHD theo nhiều cách:
• Giúp dễ dàng tương tác xã hội hơn
• Giữ trẻ tập trung vào một hoạt động
• Đáp ứng nhu cầu kích thích của não
• Giúp trẻ tham gia hoạt động nhóm (như chơi game)
• Giúp trẻ tìm được cộng đồng có cùng sở thích
• Khuyến khích học hỏi và khám phá
• Giúp trẻ bình tĩnh hơn
NHỮNG GỢI Ý SỬ DỤNG MÀN HÌNH LÀNH MẠNH
Trước đây, Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) đưa ra giới hạn thời gian màn hình theo độ tuổi. Nhưng hiện nay họ không còn khuyến nghị cụ thể vì thiếu bằng chứng cho thấy điều đó hiệu quả.
Thay vào đó, AAP khuyến nghị nên chú ý đến chất lượng tương tác với màn hình hơn là thời gian. Hãy xem việc sử dụng màn hình có giúp phát triển kỹ năng xã hội, tư duy, cảm xúc và bản sắc của trẻ hay không. Đồng thời, nên đặt quy tắc thay vì giới hạn cứng nhắc.
Một số gợi ý:
• Cất thiết bị trước giờ ngủ 1 giờ
• Lên lịch thời gian dùng màn hình và kết thúc bằng hoạt động trẻ thích
• Theo dõi nội dung trẻ xem/chơi để dự đoán mức độ khó khi dừng
• Cùng trẻ đặt giới hạn và theo dõi việc sử dụng
• Thống nhất quy định rõ ràng từ trước
• Không đổ lỗi cho màn hình về hành vi của trẻ
Các gợi ý khác:
• Chia nhỏ thời gian sử dụng
• Xem cùng trẻ
• Đặt quy định (ví dụ: không dùng khi ăn hoặc làm bài)
• Dùng màn hình như phần thưởng
• Khuyến khích hoạt động không dùng màn hình, đặc biệt là vận động
Những nguy cơ của việc sử dụng màn hình:
Một số nguy cơ thường được nhắc đến khi dùng màn hình quá nhiều:
• Rối loạn giấc ngủ
• Tăng cân
• Ít vận động
• Bắt nạt trên mạng
• Trầm cảm
Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu chưa hoàn toàn thống nhất về các nguy cơ này, và vẫn còn thiếu nghiên cứu cụ thể cho từng nhóm trẻ.
DẤU HIỆU DÙNG MÀN HÌNH QUÁ NHIỀU
Làm sao biết trẻ cần giảm thời gian màn hình? Dấu hiệu rõ nhất là khi màn hình bắt đầu ảnh hưởng đến cuộc sống của trẻ. Phụ huynh cần chú ý khi: Trẻ không tham gia hoạt động ngoài đời thực; Trẻ thường xuyên thức khuya để xem hoặc chơi. Khi đó cần thiết lập lại giới hạn và thói quen lành mạnh hơn.
TÓM TẮT
Nhiều phụ huynh hiện nay lo lắng về việc con mình sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều, và điều này là hoàn toàn có cơ sở. Thực tế cho thấy, trẻ từ 8–18 tuổi trung bình dành khoảng 7,5 giờ mỗi ngày cho màn hình, trong khi trẻ nhỏ cũng sử dụng khoảng 2–3 giờ mỗi ngày. Đối với trẻ mắc ADHD, việc kiểm soát thời gian màn hình thường khó khăn hơn. Các em dễ rơi vào trạng thái tập trung quá mức vào những hoạt động mình yêu thích, đồng thời gặp khó khăn khi phải chuyển sang hoạt động khác, nên việc dừng lại không hề dễ dàng.
Tuy nhiên, màn hình không chỉ có mặt tiêu cực mà cũng mang lại một số lợi ích nhất định. Nó có thể giúp trẻ dễ dàng tương tác xã hội hơn, duy trì sự tập trung trong một số hoạt động, hỗ trợ việc học hỏi và thậm chí giúp trẻ cảm thấy thư giãn, bình tĩnh hơn. Vì vậy, điều quan trọng không phải là cấm hoàn toàn mà là quản lý hợp lý. Phụ huynh nên đặt ra những quy tắc rõ ràng, hiểu cách con mình sử dụng màn hình, xây dựng lịch sử dụng cụ thể và đồng thời khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động không dùng thiết bị điện tử để cân bằng.
Bàn luận từ góc nhìn chuyên môn:
Trong thực tế lâm sàng, không ít trường hợp trẻ có biểu hiện tăng động, giảm chú ý, khó kiểm soát hành vi trở nên rõ rệt hơn khi thời gian sử dụng màn hình kéo dài và thiếu kiểm soát. Bên cạnh đó, nhiều phụ huynh vẫn còn xem thiết bị điện tử như một “công cụ giữ trẻ”, vô tình làm giảm cơ hội tương tác trực tiếp, vận động và phát triển kỹ năng xã hội của trẻ. Vì vậy, việc hướng dẫn phụ huynh sử dụng màn hình một cách hợp lý, phù hợp với độ tuổi và đặc điểm của từng trẻ, đặc biệt là trẻ ADHD, là hết sức cần thiết trong bối cảnh hiện nay
