Deborah Brauser – 22/12/2025
Lược dịch: ThSBS. Chu Thị Dung
Sáu triệu chứng trầm cảm cụ thể xuất hiện ở giai đoạn trung niên có thể dự đoán nguy cơ sa sút trí tuệ hơn hai thập kỷ sau đó. Trong một nghiên cứu đoàn hệ với gần 6.000 người trưởng thành trung niên, một số triệu chứng được chứng minh là liên quan chặt chẽ đến nguy cơ gia tăng sa sút trí tuệ sau 23 năm theo dõi, bao gồm: giảm sự tự tin, né tránh vấn đề, thiếu sự ấm áp hoặc tình cảm với người khác, khó tập trung, căng thẳng lo âu kéo dài và không hài lòng với kết quả thực hiện công việc.
Các mối liên quan này phần lớn độc lập với các yếu tố nguy cơ sa sút trí tuệ đã biết, như tình trạng mang alen APOE ε4 và lối sống.
“Tác động đến nguy cơ sa sút trí tuệ dường như không nằm ở trầm cảm nói chung, mà ở một nhóm nhỏ các triệu chứng trầm cảm cụ thể,” tác giả chính của nghiên cứu, Philipp Frank, PhD, Khoa Tâm thần học, Viện Khoa học Não bộ, Đại học College London (UCL), Anh, cho biết trong một thông cáo báo chí.
“Cách tiếp cận ở mức độ triệu chứng này giúp chúng ta có cái nhìn rõ ràng hơn về những người có nguy cơ cao, từ hàng chục năm trước khi sa sút trí tuệ biểu hiện,” Frank nói thêm.
Các phát hiện được công bố trực tuyến ngày 15/12 trên tạp chí The Lancet Psychiatry.
Nghiên cứu mới
Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra mối liên quan giữa trầm cảm ở tuổi trung niên và nguy cơ gia tăng sa sút trí tuệ, tuy nhiên nhóm nghiên cứu hiện tại muốn tìm hiểu liệu những triệu chứng trầm cảm cụ thể có đóng vai trò trong nguy cơ này hay không.
Nghiên cứu đoàn hệ quan sát tiến cứu đã phân tích dữ liệu từ 5.811 người trưởng thành tham gia nghiên cứu Whitehall II tại Vương quốc Anh (tuổi trung bình 55,7; 72% nam; 92% là người da trắng). Trong giai đoạn 1997–1999 (thời điểm ban đầu), tất cả người tham gia đều hoàn thành Bảng câu hỏi Sức khỏe Chung 30 mục (GHQ-30) và được khám lâm sàng. Điểm GHQ-30 từ 5 trở lên được xem là ngưỡng chẩn đoán trầm cảm (n = 1.248).
Kết cục chính là sa sút trí tuệ mới mắc, được xác định thông qua dữ liệu nhập viện, Bộ dữ liệu Dịch vụ Sức khỏe Tâm thần, hoặc sổ đăng ký của Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS).
Sau thời gian theo dõi trung bình 22,6 năm, khoảng 10% người tham gia phát triển sa sút trí tuệ. Việc đạt ngưỡng trầm cảm có liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ tăng có ý nghĩa thống kê (tỷ số nguy cơ [HR] = 1,27).
Các chỉ dấu trầm cảm ở tuổi trung niên liên quan đáng kể đến nguy cơ sa sút trí tuệ sau này bao gồm:
- “Mất tự tin vào bản thân” và “không thể đối mặt với các vấn đề” (HR đều = 1,5);
- “Không cảm thấy sự ấm áp và tình cảm với người khác” (HR = 1,4);
- “Luôn cảm thấy căng thẳng, lo âu,” “không hài lòng với cách thực hiện công việc,” và “khó tập trung” (HR đều = 1,3).
Tất cả các mối liên quan giữa triệu chứng và sa sút trí tuệ đều mạnh hơn ở những người dưới 60 tuổi tại thời điểm ban đầu (tuổi trung bình 52) so với nhóm lớn tuổi hơn (tuổi trung bình 63,2).
Trong các phân tích bổ sung, khi loại trừ những người có bất kỳ triệu chứng đặc hiệu nào kể trên, mối liên quan giữa trầm cảm và sa sút trí tuệ bị suy giảm rõ rệt, với HR giảm từ 1,27 xuống 0,77.
Nhìn chung, các phát hiện cho thấy rằng “những triệu chứng này có thể là các dấu ấn sớm của các quá trình thoái hóa thần kinh tiềm ẩn,” nhóm nghiên cứu viết.
“Đây là một cách tiếp cận mới và quan trọng trong việc xem xét mối liên quan giữa trầm cảm và sa sút trí tuệ, và là bằng chứng cho thấy trầm cảm là một khái niệm rộng, không nhất thiết là một bệnh lý đơn nhất,” Gill Livingston, tác giả nghiên cứu, Khoa Tâm thần học UCL và Chủ tịch Ủy ban Lancet về phòng ngừa sa sút trí tuệ, cho biết.
Frank cho biết thêm rằng việc chú ý đến các mô hình triệu chứng này “có thể mở ra những cơ hội mới cho phòng ngừa sớm.”
Cơ hội cho phòng ngừa?
Trong bài xã luận đi kèm, Beatriz Pozuelo Moyano, Khoa Tâm thần học, Bệnh viện Đại học Lausanne (Thụy Sĩ), cùng cộng sự đánh giá cao việc tập trung vào triệu chứng trầm cảm thay vì chẩn đoán, gọi đây là “một bước tiến quan trọng” trong việc hiểu mối liên quan với sa sút trí tuệ.
“Cụm triệu chứng trầm cảm đặc hiệu được Frank và cộng sự xác định… dường như là các dấu hiệu rõ ràng của căng thẳng tâm thần cả trước và sau,” họ viết. Nhóm tác giả nhấn mạnh cần có thêm nghiên cứu để đánh giá sự tiến triển của stress ở tuổi trung niên về sau.
“Hai giai đoạn trung niên và trung niên muộn có thể là cửa sổ phòng ngừa then chốt, trong đó các thay đổi lối sống khả thi có thể giúp duy trì dự trữ nhận thức và làm giảm nguy cơ sa sút trí tuệ sau này,” các tác giả xã luận kết luận.
Nghiên cứu được tài trợ bởi Wellcome Trust, Hội đồng Nghiên cứu Phần Lan, Hội đồng Nghiên cứu Y khoa Vương quốc Anh, và Viện Lão hóa Quốc gia Hoa Kỳ. Nhóm nghiên cứu không báo cáo xung đột lợi ích tài chính liên quan. Các tác giả xã luận cho biết họ là thành viên của Nhóm Công tác Châu Âu về Trầm cảm Kháng trị ở Người cao tuổi. Pozuelo Moyano báo cáo đã tham gia một cuộc họp tư vấn chuyên gia do Lundbeck tổ chức.
Medscape Medical News © 2025 WebMD, LLC.
