MÙA HÈ VÀ BỆNH TÂM THẦN

Stephen W. Petersen, MD

Người dịch: ThS-BSCKII. Chu Thị Dung

• Nắng nóng gay gắt gây ra những rủi ro đáng kể cho sức khỏe, đặc biệt là đối với những nhóm dân số dễ bị tổn thương như người cao tuổi mắc bệnh tâm thần phân liệt đang dùng thuốc chống loạn thần.
• Khả năng điều hòa thân nhiệt suy giảm và các bệnh lý đi kèm làm tăng nguy cơ tử vong trong các đợt nắng nóng đối với những người này.
• Việc giáo dục bệnh nhân và người chăm sóc về những nguy hiểm của nắng nóng gay gắt và tầm quan trọng của điều hòa không khí là rất quan trọng.
• Các chiến lược đơn giản, chẳng hạn như uống đủ nước và tìm bóng râm, có thể giảm thiểu rủi ro.

• Các bác sĩ lâm sàng nên chủ động giải quyết các thách thức sức khỏe liên quan đến khí hậu và vận động cho những thay đổi mang tính hệ thống

Suy ngẫm lâm sàng

Mùa hè năm 2024, nước Mỹ đang trải qua cái nóng như thiêu đốt. Nơi tôi hành nghề ở khu vực Washington, D.C., chúng tôi đã trải qua mùa hè nóng nhất, với nhiệt độ vượt quá 38°C (100°F) trong hơn 6 ngày. Nhiều ngày khác, chỉ số nhiệt độ đạt 38°C (100°F) hoặc cao hơn. Đáng tiếc là dữ liệu cho thấy nhiệt độ cao nhất trong ngày đang ngày càng tăng (Hình).

FIGURE. Area of the Contiguous 48 States With Unusually Hot Summer Temperatures, 1910-2023

Mùa hè năm ngoái, một bệnh nhân nữ lớn tuổi đến khám bệnh. Bà được chẩn đoán mắc bệnh tâm thần phân liệt và đã ổn định nhờ thuốc clozapine trong nhiều năm. Anh trai bà thường xuyên đưa bà đi khám; lần khám đó diễn ra vào ngày nóng nhất mùa hè. Bà trông yếu ớt, mệt mỏi và loạng choạng, bà ôm bụng như thể bị chuột rút nhẹ. Uống một ít nước đã giúp ích.

Người lớn tuổi mắc bệnh tâm thần phân liệt đang dùng thuốc chống loạn thần được biết là có nguy cơ tử vong cao nhất trong các đợt nắng nóng. Tôi hỏi bệnh nhân và anh trai bà xem họ đã đối phó với cái nóng như thế nào. Ông ấy nói: “Thật kinh khủng. Tôi đổ mồ hôi suốt đêm. Bà ấy không chịu bật điều hòa trong phòng ngủ.”

Lo lắng, tôi hỏi: “Nhà có điều hòa không?”

Ông ấy nói: “Không, điều hòa nhà tôi ồn quá, nên tôi không thể dùng được. Nếu tôi cứ bật, tôi không ngủ được vào ban đêm. Tôi chỉ dùng quạt. Chị gái tôi thậm chí còn không cho tôi bật điều hòa của chị ấy.”

Hôm đó, chỉ số nhiệt dự kiến ​​sẽ lên tới hơn 105°F (42°C). Tôi hỏi xem khu phố gần nhà họ có cây xanh không. Anh ấy nói, “Không hẳn.”

Nhiều người mắc bệnh tâm thần nặng sống ở những khu vực nghèo đói, nơi cây xanh rất ít, và nhà ở thì kém chất lượng. Hơn nữa, khả năng điều hòa thân nhiệt của họ kém hiệu quả do một số loại thuốc, bao gồm thuốc chống loạn thần và thuốc kháng cholinergic. Bệnh nhân tâm thần phân liệt đôi khi bị rối loạn cảm nhận nhiệt độ và cảm thấy lạnh khi trời nóng, vì vậy họ mặc nhiều lớp quần áo. Chúng ta đừng quên các bệnh lý đi kèm trong nhóm bệnh nhân này: tăng huyết áp, tiểu đường, các bệnh tim mạch và hô hấp. Tôi ngay lập tức lo lắng cho bệnh nhân của mình.

Giáo dục bệnh nhân và người chăm sóc

Tôi đã nói với bệnh nhân và anh trai cô ấy rằng sóng nhiệt là những kẻ giết người thầm lặng. Nắng nóng cực độ có thể khiến người ta ốm rất nhanh. Tôi kể cho họ nghe về một người đàn ông ở Phoenix, Arizona, người đã đi lạc khỏi gia đình và mất tích suốt 2 giờ đồng hồ trong cái nóng 49°C. Khi cuối cùng được tìm thấy trên mặt đất ở một cánh đồng gần đó, anh ấy đã tử vong.1

Người anh trai đã rất sốc, vì anh ấy không hiểu được những nguy hiểm và hậu quả của cái nóng. “Cô ấy thậm chí còn cố gắng ra ngoài đi bộ vào ban ngày, mặc thêm quần áo và không chịu ở trong nhà”, anh ấy nói thêm. Rõ ràng, tình hình rất nguy cấp; cô ấy không nên đi ra khỏi nhà. Nếu cô ấy làm vậy, cô ấy sẽ sớm chết, giống như người đàn ông ở Phoenix.

Tôi giải thích thêm: “Cơ thể không thể tự làm mát tốt trong thời tiết nóng bức, và khi quá nóng, bạn sẽ bị ốm nặng. Nếu cô ấy ra ngoài nắng, nhiệt độ thậm chí còn nóng hơn dự báo thời tiết khoảng 10 hoặc 15°F (khoảng 3,7 đến 6,3°C). Đặc biệt là khi mặc nhiều quần áo, cô ấy không thể chịu đựng được nhiệt độ đó. Bằng mọi giá, bạn phải ngăn cô ấy ra ngoài. Nếu cô ấy không nghe lời bạn và đi ra ngoài, bạn phải gọi dịch vụ cấp cứu, chẳng hạn như 911. Cô ấy sẽ phải nhập viện.”

Sau đó, tôi cố gắng tìm giải pháp. “Quạt không có tác dụng gì trong cái nóng 95°F (khoảng 35°C). Chúng chỉ khiến bạn nóng hơn vì bạn không thể hạ nhiệt theo cách thông thường. Điều hòa không khí là thiết yếu để tồn tại trong điều kiện nhiệt độ cao như thế này,” tôi giải thích. “Anh có thể sửa hoặc thay thế điều hòa không?”

Anh ấy đồng ý. “Vâng, tôi có tiền và biết nơi nào có thể sửa ngay lập tức.”

Các Nguy Cơ Sức Khỏe Liên Quan Đến Nhiệt Độ Cao

Vào mùa hè, chúng ta cần hỏi bệnh nhân cách họ đối phó với nhiệt độ cao và thông báo cho họ về những rủi ro và nguy hiểm, vì họ thường không biết về chúng. Những người như bệnh nhân của tôi và anh trai cô ấy có nguy cơ mắc bệnh do nhiệt cao hơn, cũng như trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh tim mạch hoặc tiểu đường, và những người kém may mắn hơn.2 Thật vậy, một đánh giá quan trọng đã chỉ ra rằng những bệnh nhân có bệnh tim từ trước có nguy cơ tử vong đột ngột cao hơn vào những ngày nắng nóng do ngừng tim ngoài bệnh viện, khi đó gần như không có cơ hội hồi sức cho họ.3 Các báo cáo khác cho thấy sóng nhiệt ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi, đặc biệt là trong ba tháng đầu.4

Số ca đến khoa cấp cứu do tự tử tăng lên trong thời tiết nắng nóng. Các vấn đề tâm thần khác bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ cao bao gồm xung đột giữa các cá nhân, thương tích do súng, tái nghiện chất gây nghiện, trầm cảm và lo âu. Ngoài ra, nhiều bệnh lý mãn tính trở nên trầm trọng hơn do tác động âm thầm và có khả năng gây tử vong của nhiệt lên não bộ và hệ thống cơ quan của chúng ta.5,6

Những bệnh nhân mắc bệnh tâm thần nặng của chúng tôi thường mắc kèm tăng huyết áp và tiểu đường, nghĩa là họ bị giảm vi tuần hoàn mao mạch trên da.7 Điều này, một phần, có thể giải thích khả năng tản nhiệt bằng bức xạ và làm mát bằng mồ hôi của họ bị giảm, khiến bệnh nhân của chúng tôi có nguy cơ cao hơn trong các đợt nắng nóng.

Khi tôi chuyển đến Washington, D.C., để bắt đầu công việc nội trú vào năm 1974, nhiệt độ trung bình thấp hơn 2°F (khoảng 0,2°C) và độ ẩm trung bình thấp hơn 8% đến 10% so với hiện tại. Không có gì ngạc nhiên khi ngày nay chúng ta trải qua nhiều ngày nắng nóng và đêm ấm hơn. Những ngày nóng nực nối tiếp những đêm ấm áp có thể khiến chúng ta kiệt sức vì khó nghỉ ngơi hơn. Đến ngày thứ ba của đợt nắng nóng, khả năng chống chịu nhiệt của chúng ta giảm dần. Đó là lúc số ca tử vong bắt đầu tăng lên.

Lời khuyên và Mẹo nhỏ cho Bệnh nhân

Có rất nhiều mẹo đơn giản mà bệnh nhân có thể áp dụng, và chúng ta nên nhắc nhở họ về những lựa chọn mà họ có trong những đợt nắng nóng này. Ví dụ, bệnh nhân nên uống đủ nước và tránh rượu bia cũng như các chất kích thích khác. Khi ra ngoài, họ nên tránh nắng, tìm bóng râm và đội mũ. Nên kéo rèm cửa sổ xuống/đóng lại để giúp giữ mát trong nhà. Trước tiên, hãy sử dụng máy điều hòa và nếu cần, hãy thêm quạt, nhưng không nên chỉ sử dụng quạt. Nếu nhà không có máy điều hòa, hãy đề nghị họ đến các trung tâm làm mát, cửa hàng thực phẩm, hồ bơi hoặc thậm chí là rạp chiếu phim để làm mát. Sử dụng các phương pháp làm mát này nhiều giờ mỗi ngày thực sự có thể hữu ích, nhưng chúng không phải là giải pháp duy nhất.

BẢNG. 5 chữ P của Van Susteren

Bệnh nhân sử dụng thuốc nên uống đều đặn để giúp duy trì sự ổn định. Nhờ đó, họ sẽ có khả năng chăm sóc bản thân tốt hơn. Ở một số quốc gia nóng, người ta thậm chí có thể tắm 3 hoặc 4 lần mỗi ngày để làm mát cơ thể, hoặc ngủ trưa trong khoảng thời gian nóng nhất trong ngày. Cuối cùng, hãy cung cấp cho bệnh nhân các tài liệu hướng dẫn, chẳng hạn như “Làm thế nào để sống sót trong thời tiết nắng nóng cực đoan”, để họ có thêm kiến thức và chủ động chăm sóc bản thân cũng như gia đình.

Nhận thức và Trách nhiệm
Thời tiết của chúng ta đang ngày càng trở nên khó chịu hơn, một phần do các vấn đề môi trường. Bác sĩ tâm thần Lise Van Susteren tin rằng bệnh nhân và các bác sĩ lâm sàng có thể góp phần giải quyết khủng hoảng khí hậu, và bà đã phát triển khái niệm “5 chữ P” — Cá nhân, Nghề nghiệp, Cộng đồng, Chính trị và Phản đối — với các hành động gợi ý cụ thể (xem bảng). Nếu tất cả chúng ta cùng thực hiện những thay đổi nhỏ, tổng thể sẽ mang lại những thay đổi to lớn. Trong lúc đó, chúng ta luôn cần đặt ra những câu hỏi phù hợp cho bệnh nhân để đảm bảo sự an toàn của họ trong thời tiết nắng nóng cực đoan.

References

1. Meadows J, Mansour A, Gatto MR, et al. Mental illness and increased vulnerability to negative health effects from extreme heat events: a systematic review.Psychiatry Res. 2024;332:115678.
2. Dodgen D, Donato D, Kelly N, et al. Mental health and well-being. In: US Global Change Research Program. The Impacts of Climate Change on Human Health in the United States: A Scientific Assessment. Skyhorse; 2018:217-246.
3. Kang SH, Oh IY, Heo J, et al. Heat, heat waves, and out-of-hospital cardiac arrest.Int J Cardiol. 2016;221:232-237.
4. Effects of climate and environment on perinatal and reproductive health care (2023-002JMWH).J Midwifery Womens Health. 2023;68(3):409-410.
5. Basu R, Gavin L, Pearson D, et al. Examining the association between apparent temperature and mental health-related emergency room visits in California.Am J Epidemiol. 2018;187(4):726-735.
6. Michel SJ, Wang H, Selvarajah S, et al. Investigating the relationship between weather and violence in Baltimore, Maryland, USA.Injury. 2016;47(1):272-276.
7. Strain WD, Paldánius PM. Diabetes, cardiovascular disease and the microcirculation.Cardiovasc Diabetol. 2018;17(1):57.