Trang chủ » Chuyên đề tâm thần » Các vấn đề khác

Nhân Ngày Tâm thần Thế giới 10/10/ 2015

Chủ đề Ngày Tâm thần Thế giới năm 2015, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) là “Tôn trọng người bệnh tâm thần – Dignity in mental health).

Hàng ngàn người bệnh tâm thần trên thế giới đang bị bỏ rơi, mất đi quyền làm người như những người bình thường khác. Không chỉ bị phân biệt cư xử cách biệt, bị cách ly mà còn bị lạm dụng về thể xác lẫn cảm xúc trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần và trong cộng đồng. Những yếu kém trong công tác chăm sóc điều trị xuất phát từ lỗ hổng chất lượng chuyên môn và thiếu thốn điều kiện chăm sóc người bệnh tâm thần dẫn tới tình trạng dễ bị lạm dụng.

WHO sẽ tăng cường giúp mọi người nhận thức làm thế nào để đảm bảo người bệnh tâm thần có thể tiếp tục cuộc đời thông qua chính sách, luật pháp, hành động, huấn luyện chuyên môn, tôn trọng người bệnh trong điều trị cùng với các quyết định mang lại sự tiến bộ và các chiến dịch thông tin công cộng về chăm sóc sức khoẻ tâm thần.

Theo các chuyên gia của WHO, luật về sức khỏe tâm thần là một phương tiện quan trọng nhằm vào tình trạng hiện nay của chuyên ngành tâm thần và đảm bảo tôn trọng lâu dài người bệnh tâm thần. Luật về tâm thần cần chung phương hướng với các văn kiện quốc tế về quyền con người và đặc biệt là với Công ước của Liên Hợp quốc về quyền của người khuyết tật (UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities – CRPD). Công ước nêu rõ “phân biệt cư xử, cách biệt người bệnh tật về tâm thần là vi phạm phẩm chất vốn có và giá trị của con người”. WHO dùng từ dignity nhắc nhở chúng ta hiểu thấu đáo và hàn lâm trong việc đề ra và thực hiện các chính sách cụ thể mang lại hiệu quả chăm sóc bảo vệ người bệnh tâm thần nhiều hơn.

 Dựa trên nền tảng nhu cầu căn bản của con người, luật tâm thần phải ngăn chặn những cư xử vô nhân đạo và mất đạo lý đồng thời đảm bảo các quyền lợi tương ứng của người bị bệnh tật về tâm thần không chỉ ở mức độ chăm sóc sức khỏe tâm thần mà còn ở tất các các lĩnh vực trong cuộc sống cộng đồng. Bảo vệ che chở người bệnh tâm thần là chống lại những can thiệp ép buộc, chữa trị hiệu quả và bồi thường khôi phục khi xảy ra lạm dụng.
 
 Hơn nữa luật tâm thần phải tăng cường chủ động khám bệnh, chữa trị và đòi hỏi có các cơ sở dịch vụ miễn phí và thông báo thỏa thuận trước khi thực hiện với bất kỳ chăm sóc trị liệu chuyên khoa nào.

 Hiện nay nhiều quốc gia đã có luật đặc biệt liên quan đến người có bệnh tật về tâm lý tâm thần. Một số quốc gia khác kết hợp điều khoản sức khỏe tâm thần vào đối tượng khuyết tật, vào luật sức khỏe chung hoặc vào các luật khác. Khi các tiếp cận được thích hợp với luật truyền thống của mỗi quốc gia thì điều quan trọng là mang lại cho người khuyết tật việc làm, học hành, lợi ích xã hội và các quyền lợi khác để đảm bảo người khuyết tật có quyền hưởng những quyền lợi tương tự, được ủng hộ mọi cơ hội trong cuộc sống như những người bình thường khác.

 Xây dựng luật về sức khỏe tâm thần có thể có vai trò quyết định tăng cường chất lượng công tác chăm sóc người bệnh, giảm kỳ thị, phân biệt và bỏ rơi người bệnh trong bệnh viện tâm thần.

 Tại Tp Hồ Chí Minh cũng như cả nước, bệnh nhân tâm thần và động kinh được cấp miễn phí một số thuốc chuyển khoa từ khá lâu khi người viết bài này chưa chuyển sang ngành tâm thần. Đó là các thuốc chống loạn thần như chlorpromazine, levomepromazine, phenobarbital và hiện nay, một số địa phương còn cung cấp thêm olanzapine, carbamazepine. Các chuyên gia nước ngoài thăm bệnh viện đều rất ngạc nhiên về sự thật này. Hầu hết các tỉnh thành đều có bệnh viện chuyên khoa tâm thần và hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần còn có chỉ tiêu phát hiện người mới mắc bệnh tâm thần. Tuy nhiên chúng ta vẫn gặp những trường hợp người bệnh tâm thần bị cách ly không được chăm sóc đầy đủ. Bệnh nhân vẫn được dùng thuốc nhưng vì lý do không dung nạp thuốc, không kiểm soát được hành vi rất cần sự quan tâm của nhân viên y tế và sự giúp đỡ nhiều hơn của địa phương. Hàng tháng bệnh nhân tâm thần (bệnh nhân tâm thần phân liệt, chậm phát triển tâm thần, người mang di chứng tâm thần từ các bệnh lý do hậu quả chiến tranh) và bệnh nhân động kinh được hưởng trợ cấp theo quy định từ phường xã.

 Chúng ta chưa có luật về sức khỏe tâm thần, nhưng những chính sách trên đã chứng minh sự tiến bộ trong công tác bảo vệ chăm sóc điều trị người khuyết tật nói chung. Tuy nhiên chuyên ngành tâm thần vẫn không hiếm trường hợp bị kỳ thị, phân biệt đối xử và cách biệt với người bình thường (ngay cả trong hàng ngũ nhân viên y tế), sinh viên y khoa chưa quan tâm nhiều đến chuyên khoa tâm thần, do đó số bác sĩ chuyên khoa địa phương còn có sự chênh lệch về tỷ số so với các bác sĩ chuyên khoa khác.

 Nguồn nhân lực ít đồng nghĩa với ít người tài trong khi đây là chuyên ngành đòi hỏi tương ứng với sự phát triển sâu rộng về các thay đổi sinh học thần kinh trong hoạt động tâm thần của con người.
Phạm Văn Trụ. Bs CK II. Nguyên Phó GĐ Chuyên môn Bv TT Tp Hồ Chí Minh.

Tham khảo: Michelle Funk, Natalie Drew and Marie Baudel, WHO, Switzerland. Dignity in mental health. And supporting dignity through mental legislation.

Tags: