Trang chủ » Chuyên đề tâm thần » Rối loạn TT người lớn khác

CON NGƯỜI, TÌNH DỤC VÀ CÁC RỐI LOẠN: MÃN DỤC NAM

Người ta cũng đã muốn chỉ ra một giai đoạn đặc biệt ở nam tương ứng với giai đoạn mãn kinh ở nữ. Như vậy mãn dục nam ở mức độ nào đó cũng tương tự như mãn kinh ở nữ. Nhưng ngược lại với những gì xảy ra đối với nữ, nam ở độ tuổi năm mươi không hề có vấn đề gì đối với chức năng của tinh hoàn. Thậm chí nồng độ LH tuyến yên còn ở mức cao, nó duy trì nồng độ testosterone hoàn toàn bình thường.

Lâm sàng
Khái niệm mãn dục ở nam chỉ là một sự giảm sút chung về tâm lý, thể chất ít nhiều liên quan đến lối sống, sự quan tâm đến cơ thể, vị trí về xã hội nghề nghiệp, cách thức phản ứng đối với tuổi già, từ chối nổi loạn, chấp nhận v.v… Về lĩnh vực tình dục, ở nam giới, đạt được cương cứng luôn luôn là một khó khăn khới xướng ban đầu, có thể là sự bất lực thứ phát do một tình trạng lo lắng đôi khi chỉ là cảm nhận, linh tính nhưng khẳng định là không thể tránh khỏi. Sự bất lực này có thể thay đổi, không liên tục, chọn lọc, có nghĩa là nó chỉ xảy ra ở một hoàn cảnh nào đó, đối với một bạn tình nào đó hay ở một giai đoạn nào đó trong quá trình giao hợp ví dụ như ở thời điểm đưa dương vật vào âm đạo hay duy trì sự cương cứng. Sự suy giảm tình dục đôi khi liên quan đến các vấn đề về tim mạch, tiết niệu, tâm lý, v.v… Ở nam cũng như nữ ở giai đoạn chín mùi này sẵn sàng cơ thể hóa những vấn đề hiện hữu. cơ thể vốn từ lâu yên lặng bỗng thức dậy với một ngôn ngữ âu lo mới. Từ chỗ ngoan ngoãn thuần phục, không mệt mỏi, cơ thể bỗng thoát ra khỏi sự kiểm soát, trở nên đứt hơi, rã rời. Bản thân cảm thấy ngạc nhiên vì không thể điều khiển được cơ thể mình nữa. Vấn đề cũng xảy ra tương tự với “cậu nhỏ” vốn là niềm kiêu hãnh. Một cách âm thầm nó trở nên nhạy cảm với các yếu tố môi trường và những thay đổi thường ngày. Sự thay đổi nhìn chung không cảm nhận được, bị che giấu bởi sự bảo tồn nguyên vẹn của khát vọng tình dục. Quan hệ tình dục thậm chí còn rất thăng hoa, thỏa mãn nhờ sự tinh tế có được bằng kinh nghiệm, điều kiện vật chất tốt hơn. Những nghi thức tình dục rất phức tạp hay ít nhất cũng rất phong phú không cho phép dễ nhận ra ngay tình trạng đạt tới sự cương cứng cũng như sự duy trì sự cương cứng của dương vật suy yếu. Tình trạng yếu kém này không nghi ngờ gì nữa thường được gán cho là do ăn uống quá nhiều, quá nhiều rượu khai vị, bữa tiệc quá thịnh soạn, chúc tụng quá nhiều hay vì thời gian quá ngắn v.v… Đây là những lý do rất dễ được chấp nhận. Theo thời gian, như lời một bài hát “điều ta muốn là điều không thể có được nữa, đó chính là điều có thể”. Ở giai đoạn tuổi già những dấu hiệu trở nên dễ cảm nhận hơn. Niềm tự hào về sự mạnh mẽ trở thành nỗi âu lo tuổi già. Thật ra ở giai đoạn chín mùi, đàn ông nói chung kiểm soát tốt việc xuất tinh của họ, giữ thời gian quan hệ tình dục phù hợp. Nhưng một cách bất ngờ, họ trở nên lo lắng khi nhận ra rằng việc xuất tinh của họ không phải là một sự trì hoãn theo ý muốn như xưa nữa mà thực chất giờ đây là biểu hiện chậm xuất tinh, rất khó để nhận thấy. Niềm tự hào về sự kéo dài thời gian giao hợp giờ đây trở thành sự khó khăn xuất tinh, sự kiểm soát bây giờ trở thành hình phạt. như vậy chúng ta đã nhận ra một điều chắc chắn có sự thay đổi thuộc về bản chất dưới tác động, ảnh hưởng của sự già nua của cơ thề. Tất cả diễn ra như thể ý thức cá nhân bị che phủ bởi một lớp “gỉ”, tự động trên một cơ thể già nua, những thể hang trong dương vật trở nên kém phản ứng, sự trì trệ của những thể hang này trong dương vật làm suy yếu đi tác động của tinh thần đối với cơ thể. Cách thức đảo lộn này của cơ thể nhấn mạnh đến sự năng động vĩnh cửu tinh thần / cơ thể hay cơ thể / tinh thần và mối liên hệ giữa hai sự lo sợ : lo sợ nhân quả hay cái chết và lo sợ xuất hiện trong mọi trường hợp về cấu trúc xung đột của bản thân. Chúng ta hiều rằng với sự già nua về tuổi tác có sự phân ly tăng dần của cặp đôi này.

Những phản ứng
Cũng giống như ở nữ giới, nói chung chức năng của hành trình xã hội cá nhân sẽ ảnh hưởng đến những phản ứng trong thời kỳ này như là công việc, chuyên môn, nghề nghiệp, những vấn đề của cặp vợ chồng, của gia đình, những thay đổi tiêu cực. Những yếu tố khác thuộc về cá nhân như nỗi âu lo đối với sự già nua, cái chết. Cần biết rằng nam giới nói chung có khuynh hướng xem thường nếu không muốn nói là che giấu những vấn đề về sức khỏe của mình gặp phải trong cuộc sống thường ngày. Ngược lại, nữ giới ngay lập tức bộc lộ những nỗi bận tâm của họ về sức khỏe. Mối liên hệ với cơ thề ở nam và nữ khác nhau ngay từ giai đoạn thơ ấu. Nữ giới quen với những sự biến đổi trong cơ thể của họ. Ngoài giai đoạn dậy thì, mất trinh, giai đoạn mang thai là những thời kỳ mà người nữ ý thức được những thay đổi rõ nét trong cơ thề họ. Thời điểm mất trinh cũng như giai đoạn mang thai là hai hoàn cảnh ý thức được thế giới bên trong của họ, ý thức được sự thống nhất với sự hiện hữu trong sâu thẳm của bản thân họ. Nam giới ít chịu đựng những sự thay đổi hơn nữ, có thể của người đàn ông trưởng thành chỉ là sự tiếp lối của cơ thể các chú nhóc, khi chín mùi đơn giản chỉ là trở nên nặng nề. chậm chạp hơn. Đối với nam giới, sắc đẹp không quan trọng bằng sự mạnh mẽ, với một hình mẫu có được, cơ thể trở thành trung tâm điều phối các vấn đề tình dục. Sự thay đổi ở nam giới chính là dương vật, nó cương cứng lên trước khi xìu xuống và trở nên mềm nhũn sau khi xuất ra những mầm sống thiêng liêng. Đối với nam giới sự cương cứng trở nên dấu hiện của tình trạng sức khỏe chứ không phải cơ thể già nua. Phụ nữ sống cùng với sự thay đổi của chu kỳ hóc môn, chu kỳ kinh nguyệt, nam giới sống với nhịp độ cương cứng đương vật của họ! Khái niệm về một giai đoạn tạm ngưng nghỉ về hoạt động tình dục không hề có ở giai đoạn tuổi đã cao này. Thông thường sự thích ứng ở giai đoạn này không mấy khó khăn ngoại trừ đôi khi hiện diện của những cơn khủng hoảng, những cơn trầm cảm hiện hữu. Không nghi ngờ gì nữa, nam giới trong suốt cuộc đời mình luôn quen với kiểu hành xử “Tấn công để rút chạy”, nam giới không hề biết tạm ngưng. Vì thế họ phải chăng thường chết trước “phái yếu”. Thực tế có một tỷ lệ tử vong rất cao ở nam giới lứa tuổi 40 đến 65, điều này đưa đến một nỗi bận tâm lớn trong bức tranh xã hội. Tình trạng đặc quyền của nam giới đảo ngược cùng với sự tăng lên của tuổi tác. Y học từ lâu bị thống trị bởi kiểu mẫu nam giới đã không quan tâm đến những vấn đề khoa học của giới này. Giới được coi là “phái mạnh” đã phải trả giá cho quan niệm sai lầm của họ. Những nghiên cứu về lão hóa của phái nam vẫn còn có những khoảng cách so với những nghiên cứu đối với phái nữ. Sự bất đối xứng đưa ra bởi sự thống trị của nam đối với nữ giờ đây chỉ còn là một nỗi luyến tiếc ngậm ngùi. Với sự phát triển của khoa học đối với việc sinh sản Adam sẽ trở nên vô dụng và Eve duy nhất còn tồn tại đi lang thang trên thiên đường với trái táo trên tay.

Kết luận
Với sự tăng lên của tuổi tác, rõ ràng nam giới trên nguyên tắc thoát ra khỏi một loạt những nỗi đau có thể bị công kích ở giai đoạn trưởng thành như liệt dương hay rối loạn cương cứng, không có khả năng đạt được sự cương cứng để hoàn tất việc giao hợp một cách trọn vẹn. Xuất tinh sớm hay xuất tinh khi chưa đạt đỉnh đỉnh khi giao hợp hay thậm chí xuất tinh ngược khi đó tinh trùng đi ngược lên phía bàng quang mặc dù vẫn lên đỉnh khi giao hợp. Mong muốn rằng khi có những khó khăn này, con người từ lâu đã có thể tìm ra được những phương thuốc để chữa trị những rối loạn này. Rối loạn ham muốn, rối loạn cương, rối loạn xuất tinh, rối loạn sự thỏa mãn, danh sách chỉ ra rằng tổ chức tình dục của con người thật mong manh và không chỉ lệ thuộc vào một yếu tố duy nhất nào đó, thực thể hay tinh thần những khó khăn này còn liên quan đến xã hội, đến mối quan hệ giữa các cá nhân. Một thuật ngữ khác những rối loạn về tình dục ở con người chính là rối loạn tình dục, có nghĩa là những khó khăn gặp phải trong quan hệ tình dục nhưng cũng là mối quan hệ giữa hai con người. Sự tìm kiếm những bất thường thực thể đương nhiên là điều quan tâm đầu tiên đối với một thầy thuốc đứng trước một người bất lực. Cần phải loại trừ những bất thường của dương vật bẩm sinh, do chấn thương hoặc do phẫu thuật, cần phải đánh giá những ảnh hưởng, những tác động của chúng đến sự vận hành, động năng tình dục của cá nhân. Sự bi kịch hóa những bất thường góp phần làm tăng thêm sự khó chịu đối với cá nhân họ, trong khi ảnh hưởng của sự cương cứng có thể không đáng kể. Một số người sống với nỗi sợ tưởng tượng rằng dương vật của mình quá nhỏ hoặc quá lớn, một số người lại sợ dương vật của mình bị teo lại hay bị thụt vào ổ bụng (Koro đối với người Nhật). Những nguyên nhân thần kinh không được xem nhẹ cũng như nguyên nhân mạch máu và nội tiết. Tiểu đường cũng cần được loại trừ. Một khi phát hiện ra một nguyên nhân thì cũng không được loại trừ những yếu tố khác vì sự phức tạp chồng chéo nhiều yếu tố thường gặp trong thực tế.

Sử dụng thuốc men
Tìm hiểu về việc sử dụng thuốc là bắt buộc. Thực tế việc sử dụng các thuốc hướng thần, thuốc chống loạn thần, thuốc giải lo âu, thuốc chống trầm cảm, oestrogene, thuốc hạ huyết áp cần phải đánh giá trên bình diện tác động của chúng. Việc đánh giá nảy đôi khi rất khó. Trong thực tế một số thuốc này được sử dụng để điều trị những rối loạn tình dục, sử dụng thuốc chống lo âu cho những người bất lực, và những người xuất tinh sớm, sử dụng thuốc chống trầm cảm để điều trị những người có những rối loạn tình dục liên quan đến sự ức chế trầm cảm v.v… Vấn đề thực thể luôn hiện hữu trong các trường hợp xuất tinh ngược. Cần phải tìm kiếm ở những ca này xem có không những can thiệp ngoại khoa ở vùng khung chậu, phẫu thuật hạch giao cảm ở vùng cột sống. Đối với trường hợp bất lực cần loại trừ các bệnh mạch máu, tiểu đường, nội tiết. Những rối loạn về ham muốn hay sự thỏa mãn ở những người trưởng thành gợi ý cho thầy thuốc kiểm tra sự hiện hữu của các bệnh nội khoa hoặc bệnh về nội tiết. Những yếu tố tâm lý cũng thường là nền của rối loạn bất lực, không đạt đỉnh ngoài những yếu tố do sử dụng thuốc nêu trên.
(còn tiếp)
BS Trịnh Tất Thắng,  BS Giám đốc Bệnh viện Tâm thần, Chủ tịch Hội Tâm thần Tp. HCM