Bệnh Trầm Cảm Không Còn Xa Lạ

1369
Trầm cảm sau sinh
Trầm cảm sau sinh

Hai người thân quen lâu ngày không gặp, “sao xuống sắc vậy” ? – Ừ …, nhà có chuyện,… buồn chẳng muốn làm gì.   – Chi mà oải vậy, sông có khúc, người có lúc mà !   – Ừ, nhưng ngủ không được, đau đầu nhức mỏi cả tháng rồi, chắc chết thôi! – Vậy hả, có chi đâu mà bi quan quá ! Chắc ông bị trầm cảm rồi !  Đi với tôi gặp bác sĩ chuyên khoa liền !

1/. Hiểu gì về trầm cảm ?

  • Là buồn rầu, chán nản, không còn hứng thú gì trong cuộc sống, ngủ không ngon, ăn lạt miệng, làm việc không xong tới chót, mặc cảm thua kém, khi rầu rĩ lâu ngày hay nghĩ đến cái chết.
  • Hay kèm lo lắng, nặng đầu đau mỏi vai gáy, ép ngực hồi hộp tay chân lạnh…
  • Tuổi nào cũng bị, nữ nhiều hơn nam 2 lần. Thiếu niên cũng bị nhưng cách thể hiện có phần khác người lớn. Người cao tuổi dễ bị trầm cảm và ít được quan tâm, bỏ quên vì cho là “bình thường”!

2/. Những biểu hiện thường gặp ở người trầm cảm:
–   Nét mặt trầm buồn, chán nản, cảm thấy cô độc, lẻ loi.
–   Mất thích thú trong cuộc sống. Đi đứng chậm, cảm giác nặng nề, mệt mỏi, như không còn sức khỏe làm việc, làm nhẹ cũng mau mệt, không thích gần vợ gần chồng,  thấy mọi người, con cháu vui chơi cũng không quan tâm.
–   Ăn ít; không ngon, lạt miệng.
–   Trằn trọc khó ru ngủ, thức dậy sớm, thèm ngủ mà không ngủ được, đôi khi ngủ được mà thức dậy không khỏe.
–   Đầu óc khó tập trung, do dự  không “quyết” được, không đối phó được, “quên đầu này đầu nọ”.
–   Hay than phiền nhức đầu, mỏi cổ, mỏi gáy, hồi hộp ép ngực, xoa bóp tay chân vì nhức mỏi, khám bác sĩ đa khoa hay tự mua thuốc uống không hết.
–   Có người có cảm giác lo lắng vô cớ, ám ảnh bệnh tật vô lý, có từng cơn sợ sệt nhưng lại dễ giận, quạu cọ.
–   Người còn đi làm thì giao tiếp miễn cưỡng, né tránh lời thăm hỏi, gắng gượng làm hết việc, cảm thấy bế tắc.
–   Tự nghĩ chán đời như có lỗi với người thân với gia đình, thua người, không bằng người ta, trở nên vô dụng, không đáng sống, nghĩ và đôi khi tìm cách chết.
3/. Làm gì khi thấy triệu chứng trầm cảm ?
–   Không coi nhẹ triệu chứng trầm cảm, hãy kể hết triệu chứng cho bạn bè, cho người thân.
–   Khi phát hiện người bị trầm cảm phải trấn an, tìm hiểu, tìm cách quan tâm, “kết bạn” và giúp đi khám bác sĩ chuyên khoa sớm sẽ tránh được cơn trầm uất, thất thần quẫn trí.
–   Khám bác sĩ chuyên khoa cho uống thuốc rồi cũng phải “để mắt” theo dõi đề phòng triệu chứng trầm cảm.
4/. Hoàn cảnh nào dễ bị trầm cảm nhất ?

Trầm cảm do áp lực công việc. Ảnh: Internet
Trầm cảm do áp lực công việc. Ảnh: Internet

–   “Sang chấn tinh thần”: mất người thân, áp lực công việc, khó khăn quá lớn, đổ bể sự nghiệp, bất hòa kéo dài, … thường nói  “sốc”, “sao quả tạ chiếu”.
–    Học sinh, sinh viên quá nhiều bài vở, hẫng hụt, xuống sức học rồi đuối dần.
–    Người lớn tuổi biểu hiện phiền muộn đau đớn, chậm chạp, ít nói, quên lẫn; dễ lầm với bệnh già.
–    Người đã qua một thời gian hưng cảm: quá tự tin, không cần ngủ, nói nhanh, bốc đồng  “tài ba dỏm” ( bệnh nhân lọan khí sắc lưỡng cực ). Người bệnh tâm thần phân liệt cũng có thời kỳ bị trầm cảm.
–    Vài tuần sau sanh con, tỷ lệ không nhiều nhưng khá trầm trọng, phải phát hiện sớm.
5/. Khám bác sĩ chuyên khoa nào ? 
–    Nếu người bệnh đã dại dột tự tử rồi thì phải cấp cứu sinh mạng ở bất cứ bệnh viện nào gần nhất. Nếu phát hiện ý định tìm đến cái chết phải khám phải nhập viện cấp cứu tại bệnh viện chuyên khoa. Khám bác sĩ chuyên khoa tâm thần
–    Đừng mất thời gian uống thuốc theo toa không đúng chuyên khoa !
–    Bác sĩ chuyên khoa tư vấn giải thích đúng cơ chế, có kinh nghiệm chọn thuốc chống trầm cảm, biết dùng thuốc điều chỉnh khí sắc và lường trước tác dụng phụ của thuốc.
–    Có nhiều lọai thuốc chống trầm cảm, dùng đúng “chiến lược, bài bản” tỷ lệ khỏi bệnh cao, ít tái diễn.
6/. Những điều KHÔNG NÊN :
–    Tự mua thuốc uống theo mách bảo. Triệu chứng trầm cảm giống nhau nhưng mỗi người “hạp thuốc” khác nhau.
–    Các thuốc an thần, thuốc cổ truyền không chữa được trầm cảm.
–    Tự ngưng thuốc khi thấy khỏe  “có tinh thần”  trở lại. Càng không nên tự ngưng thuốc đột ngột.
–    Đi cúng giải bùa ngải. Bệnh trầm cảm “ không phải do ma, huôn, dớp ” gây nên.
7/. Một số thuốc chống trầm cảm được kê toa phổ biến và vài lưu ý cần thiết:

  • Các nhóm thuốc chống trầm cảm:
    • Nhóm SSRI: Citalopram, Escitalopram, Fluoxetine, Fluvoxamine, Paroxetine, Sertraline.
    • Nhóm SNRI: Venlafaxine.
    • Nhóm TCA (chống trầm cảm 3 vòng): Amytriptyline.
    • Nhóm NDRI: ít gặp.
    • Nhóm SRA: Trazodone, Mirtazapine.
  • Vài lưu ý cần thiết:
    • Khi dùng Amitryptiline không nên dùng cho người lớn tuổi vì có thể ảnh hưởng dẫn truyền nhĩ thất ( ECG) cũng như các tương tác với các thuốc đang điều trị bệnh lý nội khoa. Ngoài ra còn gây khô môi táo bón, v.v…
    • Mirtazapine có thể gây tăng cân đáng kể.
    • Citalopram có thể kéo dài QT trên ECG nếu dùng liều cao.

Bs Phạm Văn Trụ

Đây là bài viết cũ và một vài cập nhật về thuốc chống trầm cảm dựa trên Gabbard’s Treatments of Psychiatric Disorders xuất bản lần thứ 5 năm 2016, trang 278-282, chương 14 Pharmacological and Somatic Treatment for Major Depressive Disorder.