3 NGUYÊN NHÂN THƯỜNG GẶP TRONG ĐAU NỬA ĐẦU MIGRAINE

361
dau-nua-dau-migraine
dau-nua-dau-migraine

Trong thăm khám hằng ngày, chúng tôi gặp khá nhiều trường hợp đau đầu được ghi trong chẩn đoán hoặc người bệnh khai báo chẩn đoán trước đó là đau đầu migraine. Sau đây là một vài nhận định từ thực tế trên với ý muốn người bệnh đau đầu migraine hiểu thêm để an tâm điều trị.

1/. Ám ảnh mùi (osmophobia):

Nguyên nhân do các mùi kích thích làm người bệnh đau như xé, có ác cảm (với mùi đó) và do tâm lý nhạy cảm với mùi. Có một số người bệnh thường khai “ngửi thấy mùi đặc trưng, mùi chua lạ, v.v…”, thậm chí cả mùi mặn (?) là bắt đầu xuất hiện các biểu hiện của cơn đau đầu (cluster headache).

Theo Bản phân loại Quốc tế về Đau đầu, đau đầu từng cơn được xếp vào loại cơn đau đầu tự động do dây thần kinh sinh ba gây ra. Đó là những cơn đau đầu dữ dội khoảng 15 tới    2-3 giờ, một bên hốc mắt, trên hốc mắt hay vùng thái dương (màng tang) với các triệu chứng “tự nhiên xảy ra” như đau xé, phù xuất tiết niêm mạc mũi họng và đứng ngồi không yên.

Bệnh nhân đau nửa đầu migraine có thể có nhiều biểu hiện nhạy cảm khác nhau như nhạy cảm với mùi (hay mùi vị), tăng nhạy cảm với tiếng động, nhạy cảm với ánh sáng.

Liên hệ từ  mô hình định vị khu vực của các kiểu đau đầu (Location of typical headache types) thì bệnh nhân đến khám thường mô tả cơn đau không chi tiết và thiếu chính xác, do đó nếu ít thời gian và kinh nghiệm thăm khám sẽ dẫn đến nhận định chung chung ảnh hưởng đến lựa chọn chỉ định thuốc điều trị.

2/ Dây thần kinh số 3 bị kích hoạt (triggers):

Theo kết quả một nghiên cứu gộp (tổng phân tích các nghiên cứu), café có thể làm tăng hiệu quả của các loại thuốc giảm đau bán không cần toa bác sĩ. Tuy nhiên, các nghiên cứu cũng đặt vấn đề rằng một số bệnh nhân đau nửa đầu migraine có thể bị kích hoạt khi thiếu café, và khi ngưng hẳn café  sau giai đoạn ngưng uống hoặc loại bỏ café có thể mang lại lợi ích trong phòng ngừa cơn đau nửa đầu migraine.

Khi sử dụng quá nhiều café chứa các chất giảm đau có thể tăng nguy cơ dùng thuốc đau đầu hoặc đau nửa đầu migraine quá liều.

Thực tế đau nửa đầu migraine gặp ở nữ cận trung niên nhiều hơn, ít dùng café nhưng cơn đau dễ bị kích hoạt với dầu, acetone hay nước hoa đậm mùi. Trong những trường hợp này có thể hướng tới phân biệt với đau đầu do căng thẳng trên bệnh nhân bị migraine.

3/. Trị liệu khớp thái dương hàm (orthodontics) :

Phương pháp chỉnh răng trong chưa được chứng minh thuyên giảm trong điều trị giảm đau bệnh lý khớp thái dương hàm (temporomandibular joint disorder – TMD). Các loại thuốc giảm đau NSAIDs như Naprosyn thường được dùng trong trường hợp này nhằm giảm đau do viêm kèm theo. Thư giãn, luyện tập tư thế chủ động hoặc bị động có thể cải thiện cử động khớp hàm và cải thiện mức độ đau.

Thuốc chống trầm cảm ba vòng (Amitriptyline) thường được dùng trong đau đầu do căng thẳng trong TMD mạn tính.

Thực tế một số bệnh nhân được dùng Amitriptyline, kể cả các loại NSAIDs trong đau đầu nhưng hiệu quả không nhiều nếu không muốn nói là không hiệu quả, có lẽ do nhận định triệu chứng và hướng chẩn đoán chưa phù hợp. Mặt khác nếu tăng liều Amitryptyline rất dễ xuất hiện các tác dụng phụ, đặc biệt ảnh hưởng dẫn truyền nhĩ thất nếu chúng ta không kiểm tra ECG vì tác động như quinidine-like affect.

Mặt khác, dù được chẩn đoán và điều trị migraine nhưng một số bệnh nhân khai báo kèm tình trạng chóng mặt (vertigo). Tuy nhiên cần phân biệt chóng mặt trước hay sau khi bị đau đầu migraine bởi vì chóng mặt không nằm trong Bản phân loại Quốc tế về đau đầu ( International of Headache Disorders – ICHD), nhưng khoảng 1/3 bệnh nhân migraine có biểu hiện chóng mặt.

Đau đầu và đau nửa đầu Migraine thuộc lĩnh vực chuyên khoa nội thần kinh. Bệnh nhân thường khám chuyên khoa thần kinh và sau đó khám chuyên khoa tâm thần vì nhiều biểu hiện liên quan chuyên khoa này.

Ngày càng nhiều nghiên cứu khoa học chứng minh nền tảng của mối liên quan thần kinh-tâm thần đòi hỏi các thày thuốc quan tâm đến neurobiology – về các cấu trúc tế bào thần kinh, các cơ chế hoạt động của các neurotransmitters (đặc biệt liên quan hình thành cơ chế nghiện) và biological psychiatry – về cơ chế và trị liệu rối loạn tư duy, rối loạn cảm xúc, hành vi, v.v…

Tại Pháp, neuropsychiatrie được tách biệt neurologie và psychiatrie từ 1968, nhưng thuật ngữ neuropsychiatrie vẫn được dùng. Tại các nước nói tiếng Anh, các rối loạn tâm thần kinh (neuropsychiatric disorders) gồm những bệnh nội thần kinh liên quan các rối loạn tâm thần (hay các triệu chứng rối loạn nhận thức và rối loạn hành vi).

Bạn đọc quan tâm có thể tìm đọc:
1. Caffeine in the management of patients with headache. J Headache Pain. 2017;18:107. Graff-Radford SB, Bassiur JP. Và 2. Temporomandibular disorders and headaches. Neurol Clin. 2014 May;32(2):525-37. doi: 10.1016/j.ncl.2013.11.009. Epub 2014 Feb 28

Bs Phạm Văn Trụ. Nguyên PGĐ Bv TT Tp HCM.

Tham khảo:

  1. Headache Quiz: Cluster Headache, Triggers, Orofacial Pain. Veronica Hackethal, MD. Jan 19, 2018. Headache and Migraine.
  2. David W. Dodick. Stephen D. Silberstein. Migraine. Third Edition. Oxford University Press. 2016. Page 9-13. Contemporary Neurology Series. South Asia Edition.